De meeste jonge mannen met zaadbalkanker krijgen nooit een officiële doorverwijzing voor vruchtbaarheidszorg

Een diagnose komt snel. De ene dag ontdekt u een knobbeltje, en binnen enkele dagen staat er al een operatie gepland, ontmoet u oncologen en probeert u alle informatie te verwerken die van alle kanten op u afkomt. In die hectiek wordt er vaak iets belangrijks volledig over het hoofd gezien: het gesprek over uw vruchtbaarheid.

Een begin 2026 in het tijdschrift *Urology* gepubliceerd onderzoek analyseerde bijna 6.000 mannen in de vruchtbare leeftijd bij wie tussen 2015 en 2025 zaadbalkanker was vastgesteld. De bevindingen zijn moeilijk te verwerken. Slechts 9,53% kreeg binnen zes maanden na de diagnose advies over het behoud van de vruchtbaarheid. Slechts 8,43% liet vervolgens sperma invriezen.

Dat betekent dat ongeveer 9 op de 10 mannen die dit meemaken, dit gesprek nooit hebben gevoerd.

Waarom de timing belangrijk is

De richtlijnen van de American Society for Reproductive Medicine bevelen over het algemeen aan om sperma in te vriezen vóór een orchidectomie — vóór de operatie, niet erna. Dat tijdstip is van belang. Chemotherapie en bestraling kunnen genetische schade aan het sperma veroorzaken, wat betekent dat het monster dat u vóór aanvang van de behandeling laat invriezen, doorgaans het gezondste is dat beschikbaar is. Zodra de behandeling begint, verandert die situatie.

Zaadbalkanker treft vooral mannen tussen de 15 en 35 jaar – precies in de vruchtbare jaren. Als u ooit biologische kinderen wilt, is dit geen beslissing die kan wachten.

Wie blijft er buiten de boot?

Uit het onderzoek bleek ook dat de toegang tot deze gesprekken niet voor iedereen gelijk is. Niet-blanke patiënten en oudere patiënten in de vruchtbare leeftijd hadden aanzienlijk minder kans om counseling of doorverwijzingen voor het bewaren van sperma te ontvangen. Het verschil tussen zorginstellingen was schrijnend: in academische medische centra ontving ongeveer 5,82% van de patiënten counseling over het behoud van vruchtbaarheid. In niet-academische centra daalde dat aantal tot 0,98%. Het percentage sperma-cryopreservatie in niet-academische centra was in feite nul.

Waar u wordt behandeld – en wat de prioriteiten van die instelling zijn – heeft een grote invloed op de vraag of vruchtbaarheid überhaupt ter sprake komt.

Wat u nu meteen kunt doen

Als u of iemand van wie u houdt net de diagnose heeft gekregen, hoeft u niet te wachten tot een zorgverlener hier zelf het woord over doet. U kunt het gewoon zelf vragen:

- "Moet ik sperma laten invriezen voordat de operatie of behandeling begint?" - "Kunt u mij doorverwijzen naar een vruchtbaarheidsspecialist of een spermabank?" - "Is er financiële ondersteuning beschikbaar voor het invriezen van sperma?"

Dit zijn terechte, belangrijke vragen. Door deze vragen te stellen loopt uw kankerbehandeling geen vertraging op — in de meeste gevallen kan het bewaren van sperma plaatsvinden in de dagen tussen de diagnose en de operatie.

Het bredere perspectief

Vruchtbaarheid is geen bijzaak bij de behandeling van kanker. Voor veel mannen hangt het samen met hoe zij zichzelf zien, hoe zij hun toekomst voor zich zien en wat hen wordt ontnomen door iets waar zij zelf geen invloed op hebben gehad. Het feit dat dit gesprek niet standaard plaatsvindt, betekent niet dat uw situatie uitzonderlijk is — het is een tekortkoming in het systeem.

U verdient het om uw opties te kennen voordat de behandeling begint, niet pas daarna. Stel de vraag.